İdrar Kültürü Testi Nedir, Nasıl Yapılır?
İdrar kültürü testi, idrar yolu enfeksiyonuna yol açan bakteriyi laboratuvarda üreterek tanımlayan ve bu bakterinin hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu gösteren tahlildir. Tam idrar tahlili enfeksiyon şüphesini ortaya koyarken, idrar kültürü "hangi mikrop, hangi ilaç?" sorusuna kesin yanıt verir. Doğru tedavi seçimi ve gereksiz antibiyotik kullanımının önlenmesi için ürolojide en sık başvurulan testlerden biridir.
İdrar Kültürü ile Tam İdrar Tahlili Arasındaki Fark
Tam idrar tahlili birkaç dakika ile birkaç saat içinde sonuçlanır; idrarda lökosit (iltihap hücresi), nitrit, kan ve protein olup olmadığını gösterir. Ancak hangi bakterinin enfeksiyona yol açtığını söyleyemez. İdrar kültürü ise idrar örneğinin özel besiyerlerine ekilip bakterinin üremesinin beklenmesiyle yapılır. Üreyen bakteri tanımlanır ve antibiyogram adı verilen duyarlılık testiyle etkili antibiyotikler belirlenir.
İdrar Kültürü Hangi Durumlarda İstenir?
- İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, sıkışma hissi gibi enfeksiyon belirtilerinde
- Tekrarlayan ya da tedaviye yanıt vermeyen idrar yolu enfeksiyonlarında
- Erkeklerde görülen her idrar yolu enfeksiyonunda
- Gebelikte rutin tarama amacıyla (ayrıntılar için Gebelikte İdrar Yolu Enfeksiyonu yazımıza bakabilirsiniz)
- Ateşli çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu şüphesinde
- Böbrek taşı ameliyatı, prostat ameliyatı ve sistoskopi gibi ürolojik girişimlerden önce
- Kalıcı sonda kullanan hastalarda ateş veya genel durum bozukluğu olduğunda
İdrar Kültürü Nasıl Verilir?
Sonucun güvenilir olması büyük ölçüde örneğin doğru alınmasına bağlıdır. Ciltteki veya genital bölgedeki bakteriler örneğe karışırsa sonuç "kontaminasyon" olarak çıkar ve testin tekrarlanması gerekir. En sık kullanılan yöntem orta akım (temiz yakalama) idrar örneğidir.
Örnek Vermeden Önce Bilinmesi Gerekenler
- Antibiyotik başlamadan önce örnek verilmelidir. Antibiyotik kullanırken alınan kültür yanlış negatif sonuç verebilir.
- Mümkünse sabah ilk idrar tercih edilir; çünkü mesanede en az birkaç saat beklemiş idrarda bakteri sayısı daha doğru ölçülür.
- Örnek vermeden hemen önce çok fazla su içmek idrarı seyrelterek sonucu etkileyebilir.
- Kadınlarda adet döneminde mümkünse test ertelenmeli, ertelenemiyorsa tampon kullanılarak örnek verilmelidir.
- Örnek hemen teslim edilemiyorsa buzdolabında (donmadan) kısa süre bekletilebilir; oda sıcaklığında uzun bekleyen idrarda bakteriler çoğalır ve sonuç yanıltıcı olur.
Çocuklarda ve Sondalı Hastalarda İdrar Kültürü
Tuvalet eğitimi olmayan bebeklerde yapıştırılan idrar torbaları kontaminasyona çok açıktır; torba ile alınan kültürde üreme saptanırsa genellikle sonda ile alınan örnekle doğrulama gerekir. Kalıcı sondası olan hastalarda örnek torbadan değil, sondanın özel örnek alma girişinden ya da yeni takılan sondadan alınmalıdır.
İdrar Kültürü Sonucu Kaç Günde Çıkar?
Bakterilerin üremesi için genellikle 24 ile 48 saat gerekir. Üreme olursa antibiyogram için ek süre gerekebileceğinden kesin sonuç çoğunlukla 2-3 gün içinde çıkar. Üreme olmadığında sonuç genellikle 24-48 saatte "üreme yok" olarak raporlanır.
İdrar Kültürü Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
- Üreme yok: Bakteriyel enfeksiyon büyük olasılıkla yoktur. Şikâyetler sürüyorsa üretrit, aşırı aktif mesane, taş veya interstisyel sistit gibi başka nedenler araştırılır.
- Anlamlı üreme: Genellikle mililitrede 100.000 (105) ve üzeri koloni oluşturan birim anlamlı kabul edilir. Belirtili hastalarda, erkeklerde ve sonda ile alınan örneklerde daha düşük sayılar da anlamlı olabilir.
- Karışık üreme (kontaminasyon): Birden fazla farklı bakteri ürediyse örnek büyük olasılıkla kirlenmiştir ve test tekrarlanmalıdır.
- Antibiyogram: Raporda "duyarlı (S)", "orta duyarlı (I)" ve "dirençli (R)" ifadeleriyle hangi antibiyotiklerin işe yarayacağı gösterilir.
En sık üreyen bakteri Escherichia coli'dir; bunu Klebsiella, Proteus ve Enterococcus türleri izler. Sonucun yorumu mutlaka şikâyetlerinizle birlikte hekiminiz tarafından yapılmalıdır; belirtisi olmayan kişilerde saptanan üreme her zaman tedavi gerektirmez.
Tedavi Sonrası Kontrol Kültürü Gerekir mi?
Basit bir mesane enfeksiyonunda şikâyetler geçtiyse çoğu zaman kontrol kültürüne gerek yoktur. Ancak gebelerde, erkeklerde, çocuklarda, böbrek enfeksiyonu geçirenlerde ve tekrarlayan enfeksiyonlarda tedavi sonrası kontrol kültürü önerilir. Erkeklerdeki enfeksiyonların nedenleri için İdrar Yolu Enfeksiyonu Erkeklerde Neden Görülür? yazımızı okuyabilirsiniz.
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının arkasında taş, prostat büyümesi, idrar kanalı darlığı veya mesanenin tam boşalamaması gibi tedavi edilebilir nedenler yatabilir. ÜrolojiTeam'de Ankara'da bu nedenlere yönelik ayrıntılı değerlendirme yapıyoruz; randevu için bize ulaşabilirsiniz.